Malia

Οι καταβολές και το όνομα

Η τοπωνυμία Μάλια (στα ελληνικά Μάλια) έχει αβέβαιες, πιθανώς προελληνικές ρίζες, και εμφανίζεται ήδη στις αρχαίες πηγές συνδεδεμένη με τον μύθο του Σαρπηδόνα, αδελφού του Μίνωα, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση φέρεται να βασίλεψε ακριβώς σε αυτό το τμήμα του νησιού αφού εκδιώχθηκε από την Κνωσό. Πέρα από τον μύθο, οι ανασκαφές έχουν δείξει ότι η περιοχή κατοικούνταν αδιάλειπτα από τη Νεολιθική εποχή, χάρη στον ευνοϊκό συνδυασμό μιας εύφορης παράκτιας πεδιάδας, πηγών γλυκού νερού και ενός προστατευμένου φυσικού όρμου. Αυτή η συνέχεια εγκατάστασης, σπάνια για τη διάρκειά της, καθιστά τη Μάλια σημαντική περίπτωση μελέτης για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι μινωικές κοινότητες επέλεξαν και αξιοποίησαν το έδαφος της βόρειας Κρήτης ακόμη και πριν από τη γέννηση των μεγάλων ανακτόρων.

Ο αρχαιολογικός χώρος του ανακτόρου

Ο χώρος, περίπου τρία χιλιόμετρα ανατολικά του σύγχρονου κέντρου, επισκέπτεται κανείς περπατώντας ανάμεσα σε αυλές, αποθήκες με τεράστια πιθάρια που βρίσκονται ακόμη στη θέση τους, αίθουσες θρόνου και έναν τελετουργικό χώρο με τον περίφημο Κέρνο, έναν μεγάλο διάτρητο λίθινο δίσκο που ίσως χρησιμοποιούνταν για τελετουργικές προσφορές. Ανάμεσα στα πιο γνωστά ευρήματα που ήρθαν στο φως εδώ είναι ο χρυσός διπλός πέλεκυς με κεφαλή λεοπάρδαλης, που φυλάσσεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και έχει γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της μινωικής τέχνης. Ο περίπατος ανάμεσα σε αυτά τα ερείπια, συχνά πολύ λιγότερο πολυσύχναστα από την Κνωσό, χαρίζει μια αίσθηση οικειότητας με το παρελθόν που στη Μάλια βρίσκεται πιο εύκολα απ' ό,τι αλλού.

Ξένες κατακτήσεις και μεταγενέστερη ιστορία

Μετά τη δύση του μινωικού πολιτισμού, η περιοχή ακολούθησε την τύχη ολόκληρης της Κρήτης: δωρική και ελληνιστική παρουσία, ρωμαϊκή επαρχία, μακρόχρονη βυζαντινή κυριαρχία, το αραβικό ενδιάμεσο του 9ου αιώνα με κοντινή πρωτεύουσα το Χάνδακα (τη σημερινή Ηράκλειο), και στη συνέχεια τεσσεράμισι αιώνες ενετικής κυριαρχίας, κατά τη διάρκεια των οποίων η πεδιάδα της Μάλιας αξιοποιήθηκε κυρίως για τη γεωργία και την παραγωγή λαδιού με προορισμό τις αγορές του Χάνδακα. Με την οθωμανική κατάκτηση του 1669, το νησί πέρασε υπό τουρκικό έλεγχο μέχρι την αυτονομία στα τέλη του 19ου αιώνα και τελικά την ένωση με την Ελλάδα το 1913. Το σύγχρονο χωριό της Μάλιας, που αναπτύχθηκε γύρω από μια μικρή κοινότητα ψαράδων και αγροτών, παρέμεινε ένας περιθωριακός, αγροτικός τόπος μέχρι που, από τη δεκαετία του 1960 και του 1970 και μετά, το άνοιγμα στον μαζικό τουρισμό άλλαξε ριζικά τη φυσιογνωμία του.

Η παραλιακή και η νυχτερινή ζωή

Το «στριπ» της Μάλιας, ο κεντρικός δρόμος που τρέχει παράλληλα με την παραλία, αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους πόλους της νεανικής νυχτερινής ζωής της Ευρώπης, με κλαμπ που παραμένουν ανοιχτά μέχρι το ξημέρωμα, αλυσίδες θεματικών μπαρ, παγωτατζίδικα και μαγαζιά με σουβενίρ ανοιχτά μέχρι αργά. Τα τελευταία χρόνια ο δήμος έχει επενδύσει σε μια σταδιακή επαναπροσανατολισμό προς έναν πιο ώριμο και οικογενειακό τουρισμό, με αυστηρότερους ελέγχους στις υπερβολές και μια πολεοδομική αναβάθμιση της παραλιακής, όμως η φήμη ως προορισμού νυχτερινής διασκέδασης παραμένει ακόμη σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας του τόπου, ιδίως τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.

Η ενδοχώρα και τα γύρω μέρη

Όποιος απομακρύνεται από την ακτή συναντά μια λοφώδη ενδοχώρα διάσπαρτη με μικρά αγροτικά χωριά, όπως τα Σταλίδα λίγο πιο δυτικά ή τους πιο εσωτερικούς οικισμούς στους πρόποδες της Δίκτης, όπου εξακολουθούν να παράγονται ελαιόλαδο, μέλι θυμαρίσιο και τοπικό κρασί. Η εγγύτητα στον ορεινό όγκο της Δίκτης, το βουνό που σύμφωνα με τον μύθο φιλοξενεί το σπήλαιο γέννησης του Δία, καθιστά τη Μάλια επίσης βολική αφετηρία για εκδρομές προς το οροπέδιο του Λασιθίου, φημισμένο για τους παλιούς ανεμόμυλούς του και τα βαθμιδωτά αγροτικά τοπία, περίπου μία ώρα με το αυτοκίνητο από τη θάλασσα.

Πότε να πάτε και πώς να ζήσετε τη Μάλια

Ιούλιος και Αύγουστος είναι οι μήνες του πλήρους παραλιακού και νυχτερινού τουρισμού, με υψηλές θερμοκρασίες, γεμάτες παραλίες και κλαμπ ανοιχτά μέχρι το ξημέρωμα: η ιδανική επιλογή για όσους αναζητούν ακριβώς αυτό το είδος εμπειρίας. Ο Μάιος, ο Ιούνιος και ο Σεπτέμβριος προσφέρουν αντίθετα έναν πιο ισορροπημένο συμβιβασμό, με τη θάλασσα ήδη ζεστή, λιγότερο πλήθος και δυνατότητα να αφιερώσει κανείς χρόνο και στον αρχαιολογικό χώρο και σε εκδρομές στην ενδοχώρα, χωρίς τη ρεκόρ ζέστη του καταμεσήμερου καλοκαιριού. Η άνοιξη, με την πράσινη πεδιάδα και τις παπαρούνες ανάμεσα στις ελιές, είναι η καλύτερη περίοδος για όσους θέλουν να ανακαλύψουν την αγροτική και ιστορική Μάλια μακριά από την περίοδο της νυχτερινής ζωής.

• Επισκεφθείτε τον αρχαιολογικό χώρο του μινωικού ανακτόρου της Μάλιας, λιγότερο πολυσύχναστο από την Κνωσό αλλά εξίσου σημαντικό
• Εξερευνήστε την ταφική περιοχή της Χρυσολάκκου και την ιστορία των ανακαλύψεων και των θησαυρών της
• Περπατήστε στο παλιό χωριό ανάμεσα σε πέτρινα δρομάκια, εκκλησίες και παραδοσιακά καφενεία
• Περάστε μια μέρα στην κύρια παραλία, ανάμεσα σε χρυσή άμμο και ρηχά νερά
• Ζήστε ένα βράδυ στο στριπ της παραλιακής, ανάμεσα σε μπαρ και κλαμπ ανοιχτά μέχρι αργά
• Ανεβείτε στο οροπέδιο του Λασιθίου για μια εκδρομή ανάμεσα σε ανεμόμυλους και αγροτικά τοπία
• Δοκιμάστε την αυθεντική κρητική κουζίνα στα καφενεία μακριά από την τουριστική ζώνη
• Κάντε snorkeling στους πιο άγριους όρμους ανατολικά του οικισμού, προς τον αρχαιολογικό χώρο