Orikum

Οι απαρχές του Ορίκου, ανάμεσα σε Ιλλυριούς και Έλληνες

Το όνομα Όρικουμ έχει τις ρίζες του στο αρχαίο Όρικο, ένα λιμάνι που οι ελληνικές πηγές, σύμφωνα με τον μύθο, απέδιδαν σε ναυτικούς που έφτασαν από την Κολχίδα ακολουθώντας τα ίχνη των Αργοναυτών και οι οποίοι, κουρασμένοι από την καταδίωξη, εγκαταστάθηκαν σε αυτή την ακτή. Πέρα από τον μύθο, η περιοχή κατοικούνταν από ιλλυρικές φυλές συνδεδεμένες με τον κόσμο της Χαονίας και της Ηπείρου, και σύντομα έγινε λιμάνι διεκδικούμενο ανάμεσα σε Ιλλυριούς και Έλληνες αποίκους στραμμένους προς τη νότια Αδριατική. Η θέση του, προστατευμένη στην είσοδο του κόλπου του Αυλώνα και θωρακισμένη από τη χερσόνησο Καραμπουρούν, το κατέστησε φυσικό σταθμό κατά μήκος των οδών που συνέδεαν την Ελλάδα με την Ιταλία, υποχρεωτικό πέρασμα για όσους έπρεπε να διασχίσουν το στενό του Οτράντο στο πιο στενό σημείο ανάμεσα στις δύο ακτές της Μεσογείου.

Το όνομα του Ορίκου μπαίνει στη μεγάλη ρωμαϊκή ιστορία το 48 π.Χ., όταν ο Ιούλιος Καίσαρας, ξεφεύγοντας από τον πομπηιανό στόλο που φύλασσε την Αδριατική, αποβιβάστηκε στις ακτές της Ηπείρου ακριβώς κοντά σε αυτό το λιμάνι για να δώσει μάχη στον Πομπήιο και να μεταφέρει τον εμφύλιο πόλεμο προς την Ανατολή. Το Όρικο παραδόθηκε σχεδόν χωρίς μάχη και έγινε βάση υποστήριξης για τις επιχειρήσεις που λίγο αργότερα θα οδηγούσαν στην πολιορκία του Δυρραχίου και στην αποφασιστική Φάρσαλο. Τα χρονικά της εποχής, ξεκινώντας από τις ίδιες τις αφηγήσεις του Καίσαρα, περιγράφουν μια στρατηγική πόλη, εξοπλισμένη με οπλοστάσια και λιμάνι ικανό να φιλοξενήσει ολόκληρους στόλους: έναν ρόλο που το Όρικουμ, σιωπηλά, έπαιξε επί αιώνες ως αρμός ανάμεσα στον ελληνικό και τον ιταλικό κόσμο.

Η Λιμνοθάλασσα του Ορίκουμ

Πίσω από την παραλία ανοίγεται η Λιμνοθάλασσα του Ορίκουμ, μια έκταση υφάλμυρου νερού που χωρίζεται από τη θάλασσα με μια αμμώδη γλώσσα και τροφοδοτείται από γλυκά νερά που κατεβαίνουν από τους γύρω λόφους. Είναι ένα πολύτιμο μεταβατικό οικοσύστημα, καταφύγιο για ερωδιούς, φαλαρίδες και, στις περιόδους μετανάστευσης, για αποδημητικά πουλιά που σταματούν κατά μήκος της αδριατικής διαδρομής· η αλόφιλη βλάστηση που την περιβάλλει, ανθεκτική στο αλάτι, συνθέτει ένα επίπεδο και φωτεινό τοπίο, εντελώς διαφορετικό από τα βουνά που φαίνονται λίγο πιο νότια. Για τους ντόπιους ψαράδες η λιμνοθάλασσα υπήρξε πάντα πηγή κέφαλων και χελιών, που ψαρεύονται με παραδοσιακές τεχνικές που επιβιώνουν ακόμη, σε μικρότερη κλίμακα, δίπλα στην αλιεία ανοιχτής θάλασσας που ασκείται στον ανοιχτό κόλπο.

Το πέρασμα της Λόγκαρα και τα προστατευόμενα νερά του Καραμπουρούν

Από το Όρικουμ ο κεντρικός δρόμος αρχίζει να ανεβαίνει προς το πέρασμα της Λόγκαρα, σε υψόμετρο άνω των χιλίων μέτρων, όπου το ομώνυμο εθνικό πάρκο φυλάσσει δάση από μαύρη πεύκη, οξιά και άρκευθο που δεσπόζουν κάθετα πάνω από το Ιόνιο: σε λίγες στροφές περνάει κανείς από το μεσογειακό κλίμα του κόλπου σε έναν σχεδόν αλπικό αέρα, με σημεία θέας από όπου το βλέμμα αγκαλιάζει τα βουνά της Κεραυνίας και την ακτή που κατηφορίζει προς το Ντρίμι και τη Χιμάρα. Η διάσχιση της Λόγκαρα σήμαινε ιστορικά ν' αφήνει κανείς πίσω του τον κόλπο του Αυλώνα για να μπει στο πιο απομονωμένο τμήμα της Ριβιέρας. Απέναντι από το Όρικουμ, κλείνοντας τον ίδιο κόλπο, απλώνεται αντίθετα η ακατοίκητη χερσόνησος Καραμπουρούν και, λίγο πιο πέρα, το νησί Σαζάν, για δεκαετίες κλειστή στρατιωτική βάση και γι' αυτό παρέμεινε σχεδόν ανέγγιχτο: μαζί δίνουν το όνομά τους στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Καραμπουρούν-Σαζάν, το πρώτο που ιδρύθηκε στην Αλβανία, με εντυπωσιακούς βυθούς, καταδυμένα σπήλαια και τον Κόλπο του Γκράμα, όπου γενιές ναυτικών έχουν χαράξει στον ασβεστολιθικό βράχο ονόματα και σύμβολα από την αρχαιότητα.