Gjirokastër
Qyteti i Gurit, kështu e quajnë shqiptarët brez pas brezi, dhe mjafton të ngresh shikimin mbi çatitë gri e me pllaka të shtëpive t...
Updated 10 korrik 2026
This season · Korrik · Summer
What to do in Gjirokastër now
The story
The story of Gjirokastër
Origjina dhe historia e gjatë e Gjirokastrës
Gjurmët e para të vendbanimit në zonë i përkasin epokës ilire, kur lugina e Drinos ishte tashmë një korridor strategjik mes bregut jonian dhe brendisë ballkanike. Pak më në jug ngrihej Antigonea, qytet helenistik i themeluar në shekullin III para Krishtit, dhe nuk përjashtohet mundësia që bërthamat e para të Gjirokastrës së sotme të lindin si trashëgimtare e saj e natyrshme në epokën bizantine, kur burimet përmendin një qendër të fortifikuar të quajtur Argjiropolis, qyteti i argjendtë, prej nga disa studiues nxjerrin vetë emrin e qytetit. Hovi i vërtetë vjen megjithatë me pushtimin osman të vitit 1417, kur fortesa bizantine u përfshi në një sistem mbrojtës më të gjerë dhe rreth saj filloi të rritej vendbanimi që njohim sot, i destinuar të bëhej një ndër qendrat administrative më të rëndësishme të Shqipërisë jugore nën Portën e Lartë.
Epoka osmane dhe lindja e qytetit të gurit
Për katër shekuj Gjirokastra jetoi nën sundimin osman, duke zhvilluar atë urbanistikë me tarraca guri që ende sot e karakterizon. Një zjarr i madh në fillim të shekullit XIX rrafshoi pjesën më të madhe të pazarit, duke dhënë megjithatë rastin për ta rindërtuar sipas kanuneve që shohim ende sot: dyqane prej guri në katin përdhes, banesa të fortifikuara në lagjet më të larta. Është periudha kur rajoni bie nën ndikimin e Ali Pashë Tepelenës, zotëriu i fuqishëm vendas që nga Tepelena e afërt kontrollonte pjesën më të madhe të Epirit historik dhe që pikërisht në Gjirokastër urdhëroi të ngrihej, në vitin 1812, kulla e sahatit të kalasë, ende sot një ndër simbolet e qytetit.
Kalaja e Gjirokastrës, roje mbi luginën
E ngritur mbi shpatin shkëmbor që dominon vendbanimin, kalaja është një ndër më të gjerat e Ballkanit dhe përmban brenda saj pothuajse një mijë vjet histori. Muret e saj sot strehojnë Muzeun Kombëtar të Armëve, me një itinerar që përshkon ngjarjet ushtarake shqiptare nga epoka osmane deri në Luftën e Dytë Botërore, dhe ruan madje mbetjet e një avioni ushtarak amerikan, kthyer në simbol të paranojës izolacioniste të regjimit komunist që e ekspozonte si provë të supozuara sulmesh spiunazhi. Kalaja shërbeu edhe si burg, fillimisht nën monarkinë e Zogut e më pas nën regjimin e Hoxhës, dhe në oborrin e saj të madh mbahet, çdo katër a pesë vjet, Festivali Kombëtar Folklorik, ngjarja kulturore më e rëndësishme e vendit.
Pazari i Vjetër dhe dyqanet e artizanëve
Pazari i Vjetër është zemra tregtare dhe shoqërore e qytetit prej shekujsh. I rindërtuar pas zjarrit të shekullit XIX, ruan ende sot strukturën me dyqane të ulëta prej guri, dikur të zëna nga argjendarë, rrobaqepës dhe farkëtarë, sot nga dyqane suveniresh, qilima tradicionalë dhe kafene të vogla. Të shëtisësh nëpër rrugicat e tij të shtruara, sidomos në orët e para të mëngjesit kur tregtarët ngrenë perdet prej druri, jep një pamje autentike të jetës osmane të krahinës, me kullën e sahatit të kalasë si sfond për çdo pamje.
Shtëpi-kullat osmane: Kulla e Zekatëve dhe Kulla e Skenduajve
Elementi arkitekturor më origjinal i Gjirokastrës është kulla, shtëpia-kullë prej guri e menduar për të bashkuar funksionin banesor me atë mbrojtës: bazament i verbër dhe masiv, kate të sipërme me çardaqe dhe dritare të zgjeruara, çati me dy ujëra të mbuluara me pllaka rrase vendase. Kulla e Zekatëve, e ndërtuar në fillim të shekullit XIX, është shembulli më spektakolar, me sallat e saj të lyera me afreske dhe sallonin qendror me dy nivele lartësie; Kulla e Skenduajve, pak më larg, ruan përkundrazi një strukturë më intime, me dhoma të zbukuruara për mysafirë dhe familje sipas ndarjes së rreptë tipike të shtëpive osmane më të pasura.
Shtëpia e Enver Hoxhës dhe Muzeu Etnografik
Në lagjen e lartë të qytetit ngrihet shtëpia e lindjes së Enver Hoxhës, diktatori që udhëhoqi Shqipërinë komuniste nga viti 1944 deri në 1985. Ndërtesa origjinale, e shkatërruar nga një zjarr në vitin 1916, u rindërtua në stil tradicional dhe u kthye, me një farë ironie të historisë, në Muze Etnografik: sallat sot tregojnë jetën e përditshme, kostumet dhe zanatet e një familjeje të pasur gjirokastrite, më shumë sesa biografinë e banorit të saj më të njohur, duke ofruar sidoqoftë një panoramë të çmuar mbi arkitekturën e brendshme të kullave.
Ismail Kadare dhe Kronikë në gur
Gjirokastra është edhe qyteti i Ismail Kadaresë, shkrimtari më i rëndësishëm shqiptar i shekullit XX, i cili në romanin Kronikë në gur tregon fëmijërinë e vet të jetuar këtu gjatë pushtimit italian e më pas gjerman, duke dhënë një portret të gjallë të shtëpive prej guri, bombardimeve dhe zërave të pazarit. Faqet e tij e kanë kthyer qytetin në një vend letrar përveçse historik, dhe të ecësh sot mes rrugicave të përshkruara në libër, me të njëjtat shtëpi dhe të njëjtat pamje, është për shumë vizitorë një përvojë që i shton thellësi vizitës monumentale.
Vende kulti dhe Xhamia e Pazarit
Si shumë qytete osmane të Ballkanit, edhe Gjirokastra ka njohur për shekuj bashkëjetesën mes komuniteteve myslimane, ortodokse dhe katolike. Xhamia e Pazarit, e rindërtuar në mesin e shekullit XVIII, është një ndër pak ndërtesat fetare të qytetit që mbijetoi fushatës së ateizimit të detyruar të regjimit komunist, e cila në vitet '60 mbylli ose konvertoi shumicën e vendeve të kultit shqiptare; sot bëhet përsëri një pikë referimi për komunitetin mysliman vendas dhe një copëz e rëndësishme e peizazhit urban të pazarit.
Antigonea, qyteti i lashtë i Pirros
Rreth dhjetë kilometra në jug të qytetit, përgjatë luginës së Drinos, shtrihet parku arkeologjik i Antigonesë, themeluar në vitin 295 para Krishtit nga mbreti Pirro i Epirit dhe kushtuar gruas së tij Antigonë. Gërmimet kanë nxjerrë në dritë mure ciklopike, banesa me mozaikë dyshemeje dhe një muze të vogël që mbledh gjetjet më domethënëse. Është një ndalesë që lejon ta zgjerosh shikimin nga Gjirokastra osmane drejt një shtrese shumë më të lashtë të historisë së rajonit, në një peizazh ullishtesh që e bën vizitën edhe më magjepsëse.
Peizazhi: lugina e Drinos dhe sytë blu të karstit
Qyteti shikon mbi një luginë të gjerë dhe pjellore, e përshkuar nga lumi Drino dhe e mbushur me ullishte, vreshta dhe pemishte, e mbyllur në lindje nga vargmali i Malit të Gjerë. Rreth njëzet kilometra, drejt Sarandës, ndodhet një nga mrekullitë natyrore më të fotografuara të Shqipërisë jugore: Syri i Kaltër, një burim karstik që dalin nga një thellësi e madhe me një ngjyrë blu kobalt të fortë, i rrethuar nga pyje dhe livadhe ku mund të bësh një banjë freskuese përgjatë rrjedhës së ujit që lind prej tij.
Traditat dhe Festivali Kombëtar Folklorik
Çdo katër a pesë vjet, kalaja e Gjirokastrës kthehet në skenën e Festivalit Kombëtar Folklorik, që mbledh grupe me kostume tradicionale nga të gjitha krahinat shqiptare dhe nga diaspora. Momenti më i pritur është shfaqja e polifonisë iso, kënga me shumë zëra tipike e Shqipërisë jugore, e njohur nga UNESCO si trashëgimi kulturore jomateriale e njerëzimit: zëra të thellë që mbajnë një burdon të vazhdueshëm ndërsa të tjerë endin melodi, një përvojë tingujsh që më mirë se çdo monument tregon identitetin e kësaj pjese të vendit.
Shijet e Gjirokastrës
Kuzhina vendase pasqyron historinë e shtresuar të qytetit: pjata më karakteristike është qifqia, topa orizi të aromatizuar me mendër dhe të gatuar në avull, të servirura si meze pothuajse ekskluzivisht këtu dhe në krahinën përreth. Nuk mungojnë byreku me mbushje djathi ose barishte të egra, fërgesa me speca, domate dhe djathë të freskët, dhe ëmbëlsira oshaf, e përgatitur me fiq të thatë dhe qumësht ose kos. Të gjitha shpesh shoqërohen me një gotë raki shtëpiake, të distiluar nga rrushi ose fruta, që në tavernat e pazarit shoqëron çdo bisedë.
- Të eksplorosh kalanë dhe Muzeun Kombëtar të Armëve herët në mëngjes, me luginën e mbështjellë në mjegull
- Të humbasësh mes dyqaneve të Pazarit të Vjetër dhe të ulesh në një kafene historike me pamje nga kulla e sahatit
- Të vizitosh Kullën e Zekatëve dhe Kullën e Skenduajve për të kuptuar arkitekturën e kullave nga brenda
- Të kalosh nga Muzeu Etnografik në shtëpinë e lindjes së Enver Hoxhës
- Të arrish brenda ditës te Syri i Kaltër për një banjë mes shkëmbinjve
- Të ecësh mes rrënojave të Antigonesë, qyteti i themeluar nga Pirro i Epirit
- Të dëgjosh drejtpërdrejt, nëse kalendari e lejon, një grup polifonie iso vendase
- Të shijosh qifqinë dhe oshafin në një tavernë të qendrës historike
Kur të shkoni dhe si ta jetoni qytetin
Pranvera dhe fillimi i vjeshtës janë stinët më të mira për të vizituar Gjirokastrën, me temperatura të buta ideale për ngjitjet e thepisura mbi kalldrëm dhe dritë të artë mbi gurin e çative. Vera sjell një nxehtësi të thatë mjaft të fortë në luginën e Drinos, të zbutur vetëm nga lartësia e qendrës historike, ndërsa dimri mund të jetë i ftohtë dhe herë-herë me borë mbi lartësitë përreth. Kush bie pikërisht në vitin e Festivalit Kombëtar Folklorik duhet ta planifikojë vizitën rreth atyre ditëve: është momenti kur qyteti, normalisht i qetë, mbushet me muzikë, kostume dhe jetë deri natën vonë.
FAQ
Come si arriva a Gjirokastër?
Quanto tempo serve per visitarla?
Qual è il periodo migliore per andare?
Dove si può parcheggiare?
È adatta a famiglie con bambini o a chi ha difficoltà motorie?
Cosa vedere se si ha solo mezza giornata?
Getting there
- Aeroporto Internazionale di Tirana Madre Teresa, circa 230 km, 3-4 ore d'auto
- Aeroporto di Corfù (Grecia), da cui si può proseguire in traghetto verso Sarandë, poi in auto fino a Gjirokastër (circa 1 ora)
- Si raggiunge percorrendo la statale che collega Tirana a Sarandë attraverso la valle del Drino; da Sarandë circa un'ora d'auto, da Berat circa due ore e mezza.
- Il centro storico è pedonale, ripido e acciottolato: lascia l'auto nei parcheggi vicino al bazar o alla base del castello e prosegui a piedi con scarpe comode.
Perfect for
Una delle città ottomane meglio conservate dei Balcani, patrimonio UNESCO dal 2005, tra castello, bazar e case-torri secolari.
Le case-torri in pietra, i kulla, con tetti d'ardesia raccontano un modo di costruire unico, nato dalla necessità di difesa e prestigio familiare.
Patria di Ismail Kadare e sede del Festival Nazionale del Folklore, cassa di risonanza della polifonia iso albanese, patrimonio UNESCO immateriale.
La valle del Drino, gli uliveti e la vicina Sorgente dell'Occhio Blu offrono un contrappunto naturale alla pietra grigia della città.
Qifqi, byrek, fërgesë e oshaf accompagnati da un bicchiere di raki nelle taverne del bazar antico.
To see
What to see in Gjirokastër
Routes · Trovido Route
